BLADMUZIEK (9)
zomer 2009
door Pieter Kuijper


Een jeugdrubriek zit er deze keer niet bij, het is zomer en dan hebben onze jongelui vast wel andere besognes aan de kop.
Geniet er maar van en 'tot september' zou ik zeggen. Ook het dit jaar vaste thema van 'Bladmuziek', D47/37 met zwart aan zet, blijft een aflevering liggen, het warme seizoen leent zich beter voor iets luchtigs, maar wat heet .., ook iets duchtigs!
Van alle leden van DCP '66 is er slechts eentje geabonneerd op 'De Problemist', het blad van de Kring voor Damproblematiek.
Zo'n miniem aantal, dat is toch wel erg magertjes voor onze respectabele vereniging. Nu in het najaar (vermoedelijk op de denksportdag Purmerend 2009) het problemistengenootschap een reünie wil gaan beleggen in Het Noot mag ik wel een oproep doen aan mijn clubleden om zich als abonnee aan te melden. Doe dat bij de heer Z.A. Schokker te Amsterdam, per brief (Lomondlaan 18, 1060 PL), telefonisch (nr 020 6193743) of per e-mail (zaschokker@hotmail.com).
Om de kosten (€ 30,- voor zes edities per jaar, te voldoen op ING-rekening -voorheen postgiro- nr. 407690 ten name van de Kring voor Damproblematiek, penningmeester KVD) hoef je het niet te laten, aan tien grote clubactie loten beleeft de kansarme mens heel wat minder genoegen voor hetzelfde geld. In De Problemist (DP) krijg je op jaarbasis zo'n 150 pagina's smullen van al het moois en spannends wat de problematiek te bieden heeft. Voor een prikkie. Ik zeg: doen !!
In DP publiceerde ik een reeks artikelen over motieven waarin zwart veroordeeld is tot de pijnlijke promotieschuifzet 45-50, waarna zijn dam op de triktrak wordt afgevangen door de slag (50x11), 16x7. Na afloop rest de bekende oppositie met wit op veld 7 en zwart op veld 6, zwart aan zet. Op 17 is het een witte dam die aan de goede zaak wordt opgeofferd. Op verscheidene manieren kun je dit thema realiseren. Zie het oerdiagram a van E. Collombel, het dateert uit 1903. Of twee prentjes uit 1941, dia b, een originele vondst van de befaamde R.C. Keller, en dia c, pas in dat jaar voor het eerst bewerkt door Johan van den Boogaard maar hoogstwaarschijnlijk van oudere datum.
Onder het schrijven over dit motiefsysteem greep ik, mijn aandrang getrouw, natuurlijk zo nu en dan naar het in dubbel opzicht magnetische 'houtwerk' en al vingerend kwam er heel wat nieuwe productie tot stand. Daaruit selecteerde ik een, vanwege de omvangrijkheid van het onderwerp, nogal fors uit de kluiten gewassen serie (18 stuks) voor de fijnproevers van seizoensfruit. Je hoeft niet per se alles in één hap weg te slikken. Met een paar regenachtige zomerdagen kom je er wel mee klaar.

a. Collombel 1903

a

In Collombel is zwart aan zet en promoveert desperaat: (45-50), 21-16 (50x11), 16x7. Het kan ook met op 17 een witte schijf in plaats van een dam, dan krijg je er zelfs een extra variantje bij cadeau want zwart zou ook eerst schijf 6 kunnen opofferen: (6-11), 17x6 (45-50), 21-17 (50x11), 6x17. Er zijn niet zo heel veel bewerkingen bekend met 17 als dam, ik voegde onlangs drie exemplaren (dia's 88 t/m 90) aan de voorraad toe.

88 89 90

Dia 88, PKF2530: 31-26 (39x48), 16-11 (7x16), 37-32 (49x11), 32x23 (18x40), 20-15 (16x27, naar keuze), 15x2 (25x34), 2x17 Er zit een extra zetje aan vastgeplakt: (40-45), 26-21 en gepiept is de kastanje.
Dia 89, PKF2532: 33-28 (22x33), 31x11 (6x17, keuze), 20-15 (13x22), 43-38 (33x42), 47x38 (36x47), 16-11 (47x20), 25x3 (17x6), 15-10 (5x14), 3x17 (40-45), 26-21 en weer gefiepst. De motiefschijf 6 krijgt een raar heen en weertje te maken.
Dia 90, PKF2721: 32-28 (39x37), 28x19 (14x23), 11-7 (2x11), 38-32 (37x28), 22x24 (40x20), 25x5 (11x22), 5x50. De smart die zwart tart wordt verhard, ook schijf 22 moet overboord (22-28), 50x17 en daar hebben we de poppen al weer aan het dansen.

b. Keller-1941

b1 b2

Diagram b1 toont het tweesporen thema van Keller, is het geen poeteloerisje? Zwart (aan zet) staat op de tocht en heeft de beschikking over twee ontsnappingsplannen, naar veld 49 of naar 50. Naar 50 kan ie dan weer over links (44) of rechts (45). Vlucht maar even mee.
a (40-44), 18-22 (44-49), 22-27 (49x21), 16x27 oppositie (inferieur) 27/16
b (40-44), 18-22 (44-50), 22-17 (50x11), 16x7 oppositie 7/6
c (40-45), 18-22 (45-50), 22-17 (50x11), 16x7 oppositie 7/6
De voorraad Keller-bewerkingen is tamelijk beperkt. Het bestand laat zich in tweeën hakken; de ene helft heeft b1 als motief, de andere helft is een zet verder qua afwikkeling en finisht op dia b2. Een triootje van mijn recentere bijdragen, al gepubliceerd in de DP's van april en juni dit jaar, tref je aan op de diagrammen 91 t/m 93.

91 92 93

Dia 91, PKF 2662: 47-41 (36x47), 28-22 (32x41), 22-17 (11x22), 19-13 (9x18), 23x1 (34x23), 1x15 (47x29, moet wel), 15x18.
De originele Kelleriaanse motiefsetting; niet onaardig is het dat de witte dam dit hoge doel bereikt in twee etappes: 1x15x18.
Dia 92, PKF 2675: 27-22 (36x29), 22x2 (23x32, de beste), 2x27 (35x44), 27-22.
De gestripte motiefsetting b2, opnieuw gerealiseerd met twee stappen van de witte dam, waarvan de laatste zowaar een schuifzet (2x27-22). Een feitelijk voor de hand liggend dingetje, met een hoop belevenissen: meerslag, dwang, damschuif.
Dia 93, PKF 2518: 27-21 (36x38), 25-20 (23x41), 20-15 (19x30, keus), 15x4 (26x17), 4x2 (30-35, bittere noodzaak), 2x13 (35x44), 13-22. En nog een uitvoering op b2. Zwart mag er zelf aan meewerken, lollig toch?

c. Van den Boogaard-1941

c

Van den Boogaard deed dia c in 1941 met een zwarte dam op 22, maar die zou net zo goed elders op de lage triktrak kunnen, kies maar: veld 44,39,33,of 28, allemaal pas later in première. Na het wanhopige (45-50) volgt 22-17, of 44-17, 39-17,33-17, 28-17 (50x11), 16x7. Voor de doorsnee problemenmaker is hier heel wat meer mee aan te vangen dan met het Collombelletje; uit mijn eigen nieuwe oogst krijg je een gevarieerd zestal voorgeschoteld op de diagrammen 94 t/m 99

94 95 96

97 98 99

Dia 94, PKF2529: 34-30 (26x39), 27-21 (25x45), 21x1 (33x42), 32-28 (23x32), 1x28.
De witte dam doet dienst op 28. In dit kabbelende kleintje krijgt zwart zijn miserabele motiefschijf 45 pardoes cadeau.
Dia 95, PKF2523: 47-42 (22x44), 21-16 (36x47), 43-39 (44x33), 38x29 (47x12), 29-24 (12x40), 24x2 (35x24), 2x44.
Nu met de dam op 44. Alom bedrijvigheid in de tippelzone rond veld 24, het is er een komen en gaan; 29-24 is de lekkerste aftrek van de afwerkplek. En passant wordt het zwarte grof vuil na een ommetje op 40 in de klikobak gedumpt. Jammer, zo'n loze exhibitionist op 45; hij leidt daar een wel heel lui leventje en staat zodoende zijns ondanks toch in z'n hemd.
Dia 96, PKF2525: 43-38 (12x21), 27x16 (18x27 keuze), 32x21 (23x34), 37-32 (36x30), 35x4 (26x17), 4x2 en zwart moet iets bedenken, sluiten is geen aanvaardbare optie want dan offert wit schijf 16 en brengt zijn dam naar dat veld. Dan maar plakken: (34-40), 2x35 (40x49), 50-44 (49x40), 35x44. En alweer staat de dam van dienst op 44. De diagramstand laat zich met hartveroverende logica verklaren door de voorzetten: D2-7 (12-18), 17-11 (1x12), 21-17 (16x7); je moet geacheveerd durven spelen, maar dan wordt je ook rijkelijk beloond.
Dia 97, PKF2538: 11-7 (1x12), 21-16 (12x32), 37x30 (26x46), 33x2 (44x42), 48x37 (46x49), 50-44 (35x24, na 49x40 doet de witte dam één of twee stapjes en slaat dan alsnog toe), 2x35 (49x40), 35x44. Nogmaals met de witte motiefdam op 44, voorafgegaan door hetzelfde soort slotakkoord als in 96, maar dan wat uitgekookter.
Dia 98, PKF2540: 32-28 (21x23), 37-32 (36x47), 22-18 (13x22), 32-28 (23x32), 38x7 (47x29), 43-38 (34x32), 25x5 (1x12), 3x20 het winnende veld, en dan komt er nog een geinig staartje (40-44), 49x40 (35x44), 50x39 (45-50), 20-3 nu zie je waarom die dam naar 20 moest (50x33 of 50x28 of 50x22), 3-17 (33x11 of enz.) 16x7. Wit offert gulletjes op de triktrak, eerst gooit ie er een schijfje tegenaan en pas daarna vervult de inmiddels op 3 gestationeerde dam zijn trieste plicht, na omzwervingen met een hoog Golden Earring gehalte (3x20-3, 'back home').
Dia 99, PKF2682: 34-29 (23x34), 39x30 (25x34), 32-28 (22x33), 23-19 (14x23 of 13x24 maakt niks uit), 43-39 (34x43), 49x9 (4x13), 15x4 en weer heeft zwart niet beter dan een plakkertje (26-31), 4x2 (31x42), 47x38 (36x47), 2-11 is ie verrassend? (47x50), 11-17 (50x11), 16x7. Had je in de smiezen dat dit een verstekeling is? De promotieschuif naar 50 ontbreekt immers. Toch wilde ik deze notoire vreemdganger even laten zien, al was het alleen maar om die aparte dubbele damschuif 2-11-17 en dat vanuit zo'n natuurlijke beginstand.

d. Duursma-1951

d

In 1951 realiseerde Steven Duursma het eerst bekende probleem op motiefstandje d. In de hoofdvariant gaat zwart in wanhoop aan de wandel (35-40), en wordt vervolgens bij zijn nekvel gegrepen 2-35 (40-45), 35-44 enz. De subvariant trekt het al evenmin: (6-11), 16x7 (35-40), 2-35 (40-45), 35-44 (45-50), 44-6 (50-45), 7-1 (45-50), 1-45 en zwart zit knijp in de vang. Duursma speelde, bewust of in onwetendheid, leentjebuur, zie hierna e. Niet erg maar het moet even worden gesignaleerd.
Er zijn minstens veertig bewerkingen van dit motief in roulatie, een drietal Hoornse nieuwe staat op de plaatjes 100 t/m 102.

100 101 102

Dia 100, PKF2534: 20-15 (36x47), 15x4 (47x50), 4x2 (35x44), 45-40 (44x35), 11-7 (50x11), 7x16.
Aanvankelijk valt er weinig te beleven, maar dan wordt veld 11 een crimineel decor. Twee zware jongens, komende van 50 (kennelijk de onderwereld) worden er omgelegd, allebei door de zelfde sluipschutter, zie hem op diagram al terrein verkennen.
Dia 101, PKF2535: 22-18 (25x34), 18x7 (2x33), 47-41 (19x28), 32x23 (21x32), 37x10 (26x46), 10-5 (46x10, keus/dwang) 5x2. Met zijn beginzet steekt wit de lont in het kruitvat, nou ja de gaspit aan. De knal 37x10 zag je vast niet aankomen.
Dia 102, PKF2544: 34-30 (45x23), 50-44 (35x24), 33-29 (24x33, keus), 39x19 (14x23), 25x5 (32-38, gebrek aan beter), 5x2.
Probeer schijf 19 er uit te wippen, zo schreeuwt het diagram je tegemoet. Een koud kunstje. In de finale moet zwart Duursma een handje helpen, niet (35-40) maar (38x40). Schijf 50 kan bij aanvang ook op 44; je krijgt er op de tweede zet dan een meerslag bij het opgerukte zwartje op 45 mist in dat geval weerwerk. Mijn zegen kreeg de diagramstand, die is wat netter nietwaar?

e. Monsma-1948

e

Diagram e, het ei van Willy Monsma, was er dus een paar jaar eerder dan de kip van Duursma. Speel maar mee, zwart zit in de knel en offert (11-17), 44x2 en daar duikt dia d weer op. Het alternatief, offeren met 35, is volslagen kansloos, de andere zwarte schijven staan veel te ver in het achterland.
Ik citeer PKDP, januari 2009: 'Dit motiefstandje bezit een paar aangename eigenschappen, die het aantrekkelijk maken voor bewerking. Zo heeft wit maar weinig manschappen nodig om een materiële overmacht van de tegenstander te bedwingen. Combinatiespel om het doel te bereiken mag dus (net als bijvoorbeeld in het geval Guerra) enig hout kosten, en zoiets maakt het bewerken er meestal niet moeilijker op. Ook laat dia e zich eenvoudig verdiepen, met name door voorafgaand opdrijfspel met de witte dam van de zwarte schijf naar 35.'
Je krijgt het in drievoud te zien in jeugdige pekaatjes op de nummers 103 t/m 105.

103 104 105

Dia 103, PKF2425: 27-22 (36x18), 42-37 (33x31), 15-10 (40x38), 10x8 (3x12), 29-23 (18x20), 25x3 (35x24), 3x22
Een wilde stand, ontstaan na het voorspel (12-17), 49-43 (17x28). Dam op bezet veld is altijd aardig. De witte dam begint zijn drijfjacht vanaf veld 22, de opgejaagde zwarte start op 24.
Dia 104, PKF2512: 22-18 (29x49), 28-23 (19x28), 32x23 (49x21), 26x8 (26x17, de gaafste), 39-33 (3x12), 37-32 (27x29), 23x5 (12x23), 5x28. Dit plaatje oogt heel wat lieflijker; de beslissende formatie met witte schijven op 18 en 23 is aanvankelijk in geen velden of wegen te bekennen maar komt er toch. Jagen op 24 vanaf 28 deze keer.
Dia 105, PKF2516: 37-31 (36x36), 46-41 (36x47), 28-22 (47x24), 23-19 (14x23), 22-18 (13x22), 21-17 (12x21), 26x30 (34x25), 45x34 (39x30), 35x2 (44-49, gebrek aan beter), 2-35 (49x27 o.i.d.), 48-43 (27x49), 50-44 (49x40), 35x44
De diagramstand kan ook met wit 37 op 27 en zwart 36 op 18; je begint met 27-22 (18x36) en ja hoor, een eeneiige tweeling. De hoge zijden heeft zijn dikste konijn voor het laatst bewaard. Zwart tolt een raar rondje op zijn eerste zet, de rest is een kwestie van steeds eentje geven en een paar grote tikken uitdelen, niet eens zo'n ingewikkelde klus voor wie op eigen kracht wil oplossen. Hier krijgen de zwarten pas ware wanhoop voor hun kiezen: twee gedwongen promotieschuiven, niet alleen de terminale naar 50 in het motief maar ook de martelstap naar 49 tijdens het slagspel. Schijf 25 wordt door dam 44 opgedreven, houthakkerswerk: van onderen ..!! En dat is weer eens wat anders.


Over 45-50 en andere promo's in arren moede is nog een heleboel meer te vertellen, maar voor vandaag is het mooi geweest. Als je een vervolg in de zomer van 2010 op prijs stelt, laat het me weten (pieter.kuijper@online.nl). Veel plezier en zon ze !