BLADMUZIEK (30)
eerste kwartaal 2013
door Pieter Kuijper

Het jaar 2013 is zojuist begonnen; moge het al mijn lezers levensvreugde, gezondheid en een heleboel damplezier brengen.
En wie weet geeft het onderwerp van deze websiterubriek daarbij een steuntje in de rug.

HET OPPOSITIETYPE: ZWARTE SCHIJF GEBLOKKEERD DOOR WITTE DAM (deel 1)

a. inleiding
Heel wat Bladmuziek -afleveringen heb ik de afgelopen jaren gewijd aan de diverse bewerkingsmogelijkheden van het standje: witte dam op 47 tegenover zwarte schijf aan zet op veld 37. Verticale oppositie van een witte dam en een zwarte schijf.
Van dam tegen schijf opposities zijn er meerder soorten denkbaar; zie de plaatjes a t/m d met hun bijbehorende onderschriften. In deze en de komende bladmuziekrubrieken zal ik de lezer een aantal bewerkingen van al deze oppositietypes voorschotelen.

a Verticale oppositie b Horizontale oppositie

c Diagonale oppositie d Diagonale versperring


Het woord oppositie betekent letterlijk: oog in oog, direct ertegenover gesteld (derhalve met slechts één vrije plek ertussen), een uitleg waaraan slechts diagram a. voldoet. Dia b blokkeert en blikt van opzij, plaatje c onder een hoek van 45 graden en op grotere afstand, en dia d doet het belendend schuin en bovendien van verre. In deze rubriek wordt het begrip ‘oppositie’ gebruikt in de brede algemene interpretatie van ‘versperring’. De semantiek latend voor wat ie waard is, stap ik liever met de lezer over op damjargon; en kijk daar komt het woordje ‘scherp’ tevoorschijn piepen. Want onze aandacht zal slechts uitgaan naar perfecte opposities, discutabele vormen doen niet mee. Diverse van de hier terzijde gestelde twijfelgevallen worden in de moderne damproblematiek (al of niet van harte) getolereerd; dat ik ballotage toepas heeft dan ook meer te maken met zelfbeperking om de hoeveelheid gespreksstof niet uit de hand te laten lopen dan dat ik een waardeoordeel wil geven.
Imperfect, dus kwestieus, acht ik dam/schijf opposities zonder een dwingend vastliggende uitspeelvariant. Dat is het geval als:
a. de witte dam in het voortraject niet in volstrekte eenduidigheid zijn oppositieveld betreedt (dia c bijv. na een mogelijke witte voorslag 50x33 over veld 39, want die had ook naar de velden 28,22 en 17 gekund).
b. de slag van de witte dam bij de verovering van de gedwarsboomde zwarte laatste schijf niet vast ligt (bijv. dia b met witte dam in verticale oppositie op veld 25, na (15-20) is er de keus uit drie velden op de diagonaal om de slag 25x te beëindigen).
c. de zelfopoffering van zwarts laatste schijf berust op een vrije keuze (bijv. als in dia a de zwarte schijf niet op veld 3 maar op veld 2 zou staan: de harakiri zet 2-8 geeft blijk van realiteitszin, het mag maar is niet verplicht).
Er zijn twee manieren om een volgorde aan te brengen in de plaatjes die ik de lezer wil laten zien. De ene optie is topografisch: we beginnen met een zwarte slotschijf op veld 1 en daarbij bewerkingen van de diverse oppositietypes in volgorde a t/m d, daarna idem zwarte schijf op veld 2, en zo vervolgens. De andere is thematisch: eerst een hoofdstuk met alles wat betreft het verticale oppositietype (dia a), en dat in topografisch volgorde; dan een hoofdstuk idem gewijd aan horizontale oppositie, en zo vervolgens. Die aanpak krijgt mijn voorkeur. Vandaag dus “verticale opposities van een witte dam tegen een zwarte schijf”.

b. hoofdstuk 1: verticale oppositie. Een witte dam recht tegenover een zwarte schijf die aan zet is
Lang niet alle mogelijke verticale oppositiestanden zijn scherp. Zo kent zwarte schijf op veld 1 tegenover witte dam op 11 geen enkele vastliggende variant, en dat geldt ook voor vrijwel alle verticale opposities op het bordmidden. In feite zijn er slechts elf mogelijkheden die aan de norm voldoen. Voor bewerkingen en bespreking daarvan zie de diagrammen 1 tot en met 12 hierna.

01 02

03 04

-Dia 1- 22-18(13x11), 33-29(24x44), 43-39(44x22), 37x6(19x28), 6-1(35x24, de scherpe), 1-6(26x17), 6x12
Een gekunsteld stukje werk. De beginstand met dat kennelijk misplaatste zwartje op 37 (hoe heeft die in vredesnaam er tussen kunnen kruipen?, niet dus ..) is regeltechnisch weliswaar realiseerbaar, maar daarvoor is er volstrekt onzinnig voorspel nodig. De zwarte schijf op 2 staat daar omdat ons onderzoeksthema dat nu eenmaal vergt, maar verder louter voor spek en bonen; het probleem kan immers ook als acht tegen acht, zonder zwart op veld 2 en de witte schijven op 39 en 43, en eindigt dan als naturel met een witte dam op veld 12 die niets dan leegte heeft om te opponeren.
-Dia 2- 16-11(6x17 deze is de fraaiste, na 7x16 wint wit door overmacht: 28-22(27x29), 38-33(29x40), 45x5), 28-22(17x46), 38-32(27x40), 45x5(36x19), 5x13
Het probleem zou het eventueel zonder de verbijsterende eerste zet en de zwarte op veld 3 kunnen stellen. Die themaschijf heeft immers louter lege briefjes in de melk te brokkelen, nu ja hij zorgt voor de materiële standbalans; verder is zijn enige functie het aan de praat houden van de witte dam na diens rondslag. Werp ook nog eens een blik terug over de schouder, jaargang 2008 vierde kwartaal, Bladmuziek 6, dia 57.
-Dia 3- 17-11(26x19), 11x2(13x31), 2x24(36x47), 24-15(47x20 voor de scherpte), 15x14
In De Problemist van februari 2009 was dit “kleintje” al eerder te zien. Er werd destijds totaal geen commentaar bij geleverd; hoe een zeldzaamheid de verticale oppositie z4/wD14 is (alleen Jan C. Vink bakte er ooit iets van, een nogal schamel ding) ontging de rubrieksredacteur kennelijk ten enenmale. Wel jammer dat ook nu weer enkel de rol van kanonnenvoer weggelegd is voor de themaschijf (4); die kan overigens toch niet worden gemist vanwege de risico’s van een bijoplossing.
-Dia 4- 30-24(20x29), 34x14(45x43), 17-12(6x37), 12-8(3x23), 14x3(26x17), 3x15
Opmerkelijk is dat: een route in twee slagen naar dam met een gewaagde tussenstop op het angstaanjagend riskante veld 14. Deze verticale oppositie is een stuk eenvoudiger aan te kleden dan de drie voorafgaande, en dat komt omdat de oppositieplaats van de witte dam (15) een randveld is. In de Turbo Dambase probleemcollectie-2006 bespeurde ik elf uitvoeringen met diverse bijbehorende auteurs, wat wijst op een lauw kunstje. <
br />
05 06

07 08

-Dia 5- 34-30(22x31), 30-24(19x30), 29-23(18x29), 33x4(31-36), 4x27(36x47), 39-34(47x49), 27-16(49x21),16x17
Ik vond niets in de geleerde boeken, dus lijkt het er op dat niemand doelstelling z7/wD17 ooit van een jasje heeft voorzien. Een PK-primeur, en ook nog eens een beste; met een mooie partij-achtige stand en een rustige evenwichtige ontleding. Alleen die zwarte oppositieschijf op veld 7, opnieuw zo’n geval van leegloperij en doelloos lanterfanten.
-Dia 6- 34-30(36x29), 22-18(13x42), 17-12(25x43), 12x3(26x17), 3x24
Nog een scoop, want ook dit slotstandje kreeg tot nu toe van niemand enige aandacht. En ook nu bleek een nette bewerking, op basis van een mooie reeks meerslagen, prima te doen.
-Dia 7- 23-19(14x43), 25x5(37x17), 5x46(43x32), 46x27
Deze bevalling was een heel stuk moeilijker en de enigszins misvormde baby stemt de problemistenfamilie vast niet gelukkig. Tja, het leven is niet altijd eenvoudig.
-Dia 8- 47-42(36x18), 15-10(23x32), 34x3(45x34), 3x39(5x14), 48-42(37x48), 39-25(48x30), 25x24
Ook z14/wD24 is nog niet eerder onder handen genomen. Let even op de betekenis van de zwarte schijf op 21 die loos lijkt maar een bijoplossing (22-17, 28-22, 22x11) voorkomt. Deze keer lukte het de zwarte motiefschijf naar zijn positie te loodsen. <
br />
09 10

11 12

-Dia 9- 29-24(17x8), 13x2(22x13), 19x8(3x12), 39-33(28x19), 2x47(45x34), 15-10(4x15), 43-39(34x43), 49x38(15x42), 47x37
Een zwarte schijf 27 in de finale verticaal door een witte dam voor de voeten gelopen, dat bleek (althans op de traditionele problematieke wijze) een onmogelijke opgave om iets leuks op te versieren. Met pijn en moeite kwam ik tot een ‘nu ja vooruit dan maar’ creatie met een zwarte dam in de beginstand; wellicht uit emotionele overwegingen (maar het kan ook aan een bug hebben gelegen) kotste mijn TD-K file het ding tijdens het inboeken dadelijk weer uit. Zij die het kunnen opbrengen om van dit gedrocht, al is het maar een beetje, te genieten ontvangen mijn vergiffenis.
-Dia 10- 37-31(26x48), 46x37(48xbijv.31), 38-32(27x38), 33x42(24x44), 35x2(31x30), 2x35(45x34), 50x30(25x34), 35-44
Dit oude beestje is een toppertje uit mijn oeuvre, in 1969 won ik er de eerste prijs mee (in de categorie B) bij de jaarlijkse compositiewedstrijd van de Kring voor Damproblematiek (zie De Problemist van mei-juni dat jaar).
-Dia 11- 17-12(8x17), 27-22(17x36), 47-41(36x47), 37-31(26x28), 33x2(47x33), 39x19(24x13), 2x4(29-34 voor de scherpte), 4x35(34x45), 44-40(45x34), 35-44
Ik geef u nog een tweede voorstelling op het vrij eenvoudig hanteerbare verticale oppositiethema z34/wD44, en wel om te laten zien dat het niet alleen (zoals in dia 10) met direct slagspel, maar ook met motiefspel bereikbaar is.
-Dia 12- 33-28(22x35), 24-20(35x42),36-31(18x40), 31x(25x14), 2x47
Het gemak van de bordrand (stootblokwerking) stelt in staat tot massale productie op z37/wD47; alleen al ondergetekende genereerde er enige honderden, u was er de afgelopen jaren getuige van. Vooruit, nog ééntje dan, en wel een exemplaar dat recht op het doel afgaat en geen motief nodig heeft. De diagramstand ontstond toen zwart er achter liep op 26, wit deed toen de rare zet 42-38, waarna heel onnozel (26x37) werd geslagen.

Voor vandaag is het weer mooi geweest. Bedank voor de belangstelling en tot de volgende keer, over drie maanden. Dan gaan we horizontaal.