BLADMUZIEK (18)
eerste kwartaal 2011
door Pieter Kuijper

In de staart van de wintereditie claimde ik het al: Bladmuziek komt nog een keer terug met de thema's reparatie en variatie. Tien setjes van onderling verwante problemen staan deze keer tentoon, steeds met een summiere toelichting. Ter massage van de zelfredzaamheid raad ik de lezer aan om zelf aan het oplossen te slaan. De wetenschap dat het spul telkens op elkaar lijkt zal daarbij vast wel een handje kunnen helpen; en zo niet of voelt men zich een futloze vijg, dan kan altijd nog via de autoknop om digitale hulp gesmeekt worden.
De rubriek wordt afgesloten met een toet van liefst negen gangen, gebaseerd op de trekzet 39-34; vijf staaltjes oude glorie, waaronder mijn allereerste kievitsei, worden vergezeld van een kwartet nieuwe variaties.

a. REPARATIES
Op de dia's 1 t/m 5 zie je een handvol triootjes met reparatie van oud mank (m). Vaak blijkt herstelwerk (r) een pennywhistle, een simpele correctie op een slordigheidje. Soms ook dient zich tijdens het opkalefateren een complexere of wezenlijk andere uitvoering aan (rv).

1m 1r 1rv

- 1m werd in februari 2010 op het net gepubliceerd op 'Eric's damsite' en is identiek aan 1r maar dan met wits schijf 49 op 48; ik nam er mee deel aan het WK compositie kleine problemen. De opdracht luidde: maak een 8x9, 9x8 of 9x9 met twee scherpe winstgangen al naar gelang zwarts keuze. Dat lukte me wel maar er zat op oliedomme wijze nog een derde winst in gemoffeld: een geval van bijoplosbaarheid, en derhalve viel mij afkeuring ten deel. Terzijde van de luttele ingreep 1r is een diepgaande en vrijwel onherkenbare variatie geëxposeerd op 1rv (en die draait ook zonder de schijven w16 en z2). In alle gevallen twee scherpe varianten omdat de zwarte dam in plaats van los, zoals digitaal afgespeeld, ook naar het hoekveld 46 kan slaan met de welbekende dammenoppositie op de lange lijn als apotheose.

2m 2r 2rv

- 2m, Noord-Hollands Dagblad van 8 juli 2006, is nagenoeg gelijk aan 2r, zet de zwarte van veld 5 op 4 en dan heb je hem. Maar op 4 staat ie hartstikke lelijk fout, tijdens de ontleding kan je op zeker ogenblik dan 15-10 mee offeren en je blijft winnen. Naast het simpele lapwerkstuk 2r staat een tamelijk sterk verwante maar minstens even waardevolle variatie te kijk op dia 2rv (in deze zetting kan de zwarte schijf 4 natuurlijk voor hetzelfde geld op veld 5, maar daar staat ie wat afgelegen) .

3m 3r 3rv

- 3m is een veteraan (uit Het Nieuwe Damspel editie oktober/december 1985) die ter ziele ging aan een geniepige oorlogswond (32-27, 38-32 hakt er stevig in); fraai sneuvelen dat wel, toch eens kijken of de lijkschouwer nog iets voor de patiënt zou kunnen betekenen. En ja daar kroop dia 3r uit de loopgraaf, eigenlijk zelfs beter want de charge wordt nu in de rug uitgevoerd. Op 3rv iets nogal slooms, dezelfde slothandeling maar totaal anders gecamoufleerd. Het aardigste moment? Wit offert zijn dam slaandeweg op 20.

4m 4r 4rv

- 4m liet de kat spinnen in Het Parool van 25 juni 1983, maar het ronken verviel tot een brom toen het publiek ontdekte dat
wit na het damhalen helemaal niet winnen gaat, zwart speelt koel als de kikker (13-19, 21-27) en zeg maar dag met je handje.
De chirurgische ingreep met het botte lancet op 4r is heilzaam maar schamel. Op dia 4rv een stukje dat ik al sinds april 2008 had klaarliggen (opmerkelijk: de zwarte motiefschijf staat nu op 31); ook bepaald geen fluweeltje (de stand laat zich slechts krampachtig verklaren), maar dat de verre schijf 12 vrijelijk naar dam op 3 wandelt dat ziet een mens nu niet direct aankomen. Het ding draait natuurlijk idem zonder de non-valeur op 20, maar ja om der wille van de evenwichtige materiaalverdeling …

5m 5rv1 5rv2

- 5m is de oorspronkelijke mispeer (Damnieuws Oostelijk West-Friesland van 21 januari 1984), lievemoederen helpt er niet aan.
Dat onmiddellijk na de promotie op 2 wit ook kan oogsten via de dreigschuif 2-35, dat foefje kan een controleur nog missen, maar de oorverdovende damblindheid 16x7?? als zwart in het motief spartelt met de plakker (27-31) is tergend van onbenul.
Repareren met intact houding van oude slagbestanddelen is niet uitvoerbaar, alleen aan de zieke finale valt nog te dokteren.
Zwarts motiefschijf 17 kan voor hetzelfde geld op 16. In rv1 is het fnuikertje 12 op 18 geposteerd en in rv2 heb ik het slotspel lichtelijk gedemonteerd. Wat in beide nieuwe constructies overeind blijft is de laconieke wachtbeurt van de witte dam op veld 7.

b. VARIATIES
Triootjes van een reeds eerder gepubliceerd gaaf probleem + telkens twee variaties daarop zijn te bezien op de dia's 6 t/m 10.
De oudgedienden zijn steeds gecodeerd met het welbekende matriarchale emmetje, de nieuwkomers met een veetje.

6m 6v1 6v2

- Dia 6m uit De Problemist van augustus 2005 kan bogen op de charme van de eenvoud, maar het gelijkmatige plaatje 6v1 waarin zwart vet in het nauw komt na wits 11-7 is vernuftiger. Schijf 25 heeft echter verduveld weinig in de melk te brokkelen. Op 6v2 iets vrijwel dito maar een maatje gekleder en met de promotie en damdrieslag dit keer weer op en vanaf (bezet) veld 2.

7m 7v1 7v2

-7m stond op 13 oktober 2007 in Het Parool. Het moment suprême is natuurlijk 24-20; een geintje uit de prehistorie dat zich in allerlei variaties steeds weer opnieuw en telkens weer even anders laat toepassen. Legio Guerra's (slotstand D2 tegen z1,6,25) zijn er rond dit slagthema gebouwd; 7m bleek in 2007 nog aan de G-collectie van Leen de Rooij te ontbreken, net zoals het sterk verwante 7v1 met de prik naar promotie op 4 vanaf 13. Ook de actuele aanwinst 7v2 met een achterwaartse slag (28x19) is afwijkend van de bestaande voorraad. Werp de blik nog eens even terug naar 6v2 waarin hetzelfde trucje wordt uitgehaald.

8m 8v1 8v2

- 8m en alweer Guerra, een jaartje later in Het Parool (25 oktober 2008). Een mooie beginstand, maar die is alleen maar via gekunsteld voorspel te verklaren, wat dat betreft verdient de evenknie 8v1 de voorkeur. In beide gevallen gaat het om die gekke pendel van de zwarte dam na blokkade en deblokkering van de diagonaal 26/48; daarna wordt ie naar het schavot geloodst. Op 8v2 gebeurt hetzelfde op de diagonaal 16/49, en dan krijg je vanzelfsprekend geen Guerra; direct 11-7 wint niet.

9m 9v1 9v2

- 9m herinnert de trouwe surfer met het ijzeren bovenkamertje zich uit Bladmuziek 9, de zomereditie van 2009. Dia 98 was het.
De toegevoegde waarde van 9v1 is dat wit zijn dam haalt op een bij aanvang bezet veld. Maar of het ding daarvan nu heel veel indrukwekkender wordt?, ik twijfel. Subtiel is dat wit om de zaak niet te laten stranden met zijn dam per se naar 20 moet slaan.
De kleinere grapjas van dia 9v2 doet het volkomen anders, de eerste zet met zijn venijnige dwang mag er wezen.

10m 10v1 10v2

- In 1984 won ik (een eenmalig succes) de wedstrijd om het KvD-kringkampioenschap, het officieuze NK damproblematiek. Daartoe droeg inzending 10m, de derde prijswinnaar in categorie C, een vitaal steentje bij. Het motiefje leek me destijds nieuw maar de Turbo Dambase weet beter; op naam van Jan Scheijen dateert uit 1947 de eerste en althans tot 1984 enige bekende bewerking van wit 6,16,32 tegen zwart 1,12,22 zwart aan zet. Helaas annexeerde Derk Vuurboom het idee; in deel 18 van zijn boeketreeks (1986) molk hij het ongegeneerd uit met een reeks zielloze 'format' producties. Daarmee benam hij menigeen de lust om er verder nog aandacht aan te besteden. Ook mijn kneuterige bewerking 10v1 (zwart 3 kan dus ook op 2) is mosterd na de maaltijd en zou eigenlijk voor altoos in de vliegenkast behoren te toeven. Een jaartje geleden dook 10v2 op (of met wit 11 en 24 op 16 en 19), zowaar een beetje anders dan de traditionele meuk. Zie overigens de stand na afloop van het motief, het vertrouwde plaatje witte dam op 47 (bereikt al naar gelang zwarts keuze van verdediging met een schuif vanaf 36 of 29) tegenover zwarte schijf op 37. Na de zomer kom ik hierop terug.

c. TOETJE
Zet eventjes op: vijf witte schijven op 31,33,39,42 en 43 tegen vijf zwarte op 19,20,22,26 en 30. We spelen natuurlijk 39-34.
Of twee keer zes schijven: witte op 22,29,32,39,42,43 en zwarte op 8,9,11,19,20 en 30, en na 29-23(19x48) weer 39-34.
Opentrekken van een gat op 39 met benutting van het meerslageffect door de gatenmaker, dat is een in de problematiek vrij dikwijls en dankbaar benutte truc. De toespijs die ik voor de 'rupsjes nooit genoeg' onder het ijverige lezerspubliek in petto heb, van rijp tot groen op negen diagrammen, is aan die techniek gewijd. Een nagerecht vol afwisseling, proef maar mee.

a b c

- Dia a is mijn allereerst gepubliceerde probleem; ik was toen 18 en kreeg het geplaatst in oktober 1961 (de datum ben ik kwijt) in het dagblad De Gooi- en Eemlander, de krant die we thuis lazen. Eerst moet veld 14 even worden geledigd. Dan komt de plak 39-34 en de zwarte meerslag gaat vanaf 26 via 48 naar 50; 34 slaat over 30 en zo vervolgens. Aan het einde van zijn lijden moet zwart de masochistische schuif 50-45 plegen, een onvoldragen 'schuiftrompet' motief.
- Dia b kwam in maart 1977 in de publiciteit via de destijds populaire periodiek Dam Eldorado. Ook hier eerst even veld 14 ontruimen. Dan weer plak 39-34 en opnieuw zwart 26 via 48 maar nu naar 28, en net zoals bij de vorige slaat 34 over 30 enz. Een vriendelijk en heel toegankelijk plaatje, dat wel.
- Dia c komt oorspronkelijk uit Het Parool van 29 maart 1986, maar toen stond 40 fout op 39 (er is dan een bijoplossing met een zetje van Weiss); de hier in de herhaling getoonde reparatie stond in 2007 al op onze website (Bladmuziek editie 1 dia 5).
Veld 14 is al leeg. Na de (dit keer bij aanvang verborgen) plak 39-34 slaat een zwarte dam van onderen (vanaf 48) en wit gaat weer over 30 enz.

d e f

- Dia d, eigenlijk een niemendalletje, was eerder te zien in het clubblad van de Bossche damclub Excelsior, Revue van juli 1994.
Het is een vermomde versie van het zes-om-zesje waarmee de toelichting begon. De verre zwarte staat bij aanvang op veld 45 er en beetje knullig bij maar wordt direct in het spel betrokken. Ook nu moet eerst 14 worden geopend, dan weer plak 39-34, de dam van onderen en de witte schijf slaand over 30 enz.
- Dia e is aanmerkelijk rijker van inhoud en behoort zonder meer tot de top van mijn repertoire. Hoofdlijn, januari 2007, was de gelukkige met de scoop van dit wondertje. Wit knalt alvorens aan de slag te gaan eerst veld 43 dicht. Na 39-34 is er een frappante meerslag voor de zwarte dam via de bodem (48) naar 50 waarna wit zoals gebruikelijk via 30 zijn streek uithaalt. Maar komischer nog vind ik het gehannes daarna waardoor de zwarte dam op transport wordt gesteld naar 28 en daarna zelfs naar 37, en passant wordt ook schijf 15 bij de les betrokken. Ten slotte veegt de witte dam het bord in één zwoele zwaai kaal.
- Met dia f stappen we over op de verse publicaties; het is een kleinere uitgave van e, nabije familie zullen we maar zeggen, met een hoop dezelfde elementen, maar aan het slot toch weer finaal anders, geen naturel maar een opsluiting op de triktrak.
De zwarte dam maakt de wonderlijke trip 50x28x50.

g h i

- Dia g laat zien hoe de trekschijf 34 in plaats van over 30 ook over 29 kan slaan. Om dat doel te verwezenlijken is het handig om zwart niet van onderen maar vanaf 28 te laten komen. De zwarte dam moet naar 29 slaan en de rest van de vertoning zie je in een handomdraai.
- Op dia h (met een groteske standverklaring: zwart: 6-11, wit: 48-42, zwart 11x2, wie doet me dat na …) is het te beplakken veld 34 bij aanvang door zwart bemand en komt de zwarte dam weliswaar van onderen maar maakt eerst een luchtsprongetje voor ie alsnog ter helle afdaalt; de opsluiting aan de finish is van bekende snit (Gerrit Cremer realiseerde de vroegste, 1936).
- Dia h begint met een zwaktebod, de digitale hulpverleners blijven vaag over de vraag of na de beginzet 17-12 zwart zich kan redden met (7x18), zo ja dan toch zeer ternauwernood; maar ik beoog natuurlijk (8x17?). Hier weer een voorbeeld van de buitengewone situatie dat met de plakker 39-34 de zwarte meerslag van bovenaf tot stand wordt gebracht, hier vanaf veld 17. De rest is gemeengoed, inclusief het in oppositie uitmondende motief met witte damafname (Johan van den Boogaard, 1942).

Volgende keer tien nieuwe verwante koppeltjes. Tot dan.
Pieter